Czynnik chłodniczy R290 (propan) nie należy do F-gazów, ale został uwzględniony w nowych unijnych zasadach certyfikacji personelu. W praktyce kwalifikacje instalatora zależą od tego, czy montuje fabrycznie zamknięte urządzenie, ingeruje w obieg chłodniczy czy wykonuje prace elektryczne. Ważne jest też rozróżnienie nowych certyfikatów A1 i A2 od dotychczasowych polskich certyfikatów F-gaz.

W skrócie: czego dowiesz się z artykułu?

  • Dlaczego R290 wymaga dodatkowej wiedzy o bezpieczeństwie, mimo że nie jest F-gazem.
  • Co oznacza certyfikat A1 i czym różni się od dotychczasowej kategorii I.
  • Jak odróżnić montaż bez otwierania obiegu od prac serwisowych z propanem.
  • Kiedy znaczenie mają szkolenie R290 i świadectwo kwalifikacyjne G1.

Czym jest R290 i dlaczego wymaga ostrożności?

R290, czyli propan, to naturalny czynnik chłodniczy stosowany m.in. w pompach ciepła i urządzeniach chłodniczych. Ma bardzo niski współczynnik GWP, dlatego jest alternatywą dla wielu syntetycznych czynników. Nie jest fluorowanym gazem cieplarnianym.

Kluczową cechą propanu jest klasa bezpieczeństwa A3: niska toksyczność według klasyfikacji czynników chłodniczych oraz wysoka łatwopalność. Gaz jest cięższy od powietrza i przy nieszczelności może gromadzić się w obniżeniach terenu lub innych nisko położonych przestrzeniach. Prace serwisowe wymagają więc oceny ryzyka zapłonu, właściwej wentylacji, kontroli szczelności i narzędzi odpowiednich do czynników palnych.

 

F-gazy A1 a dotychczasowa kategoria I – różnice

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2024/2215 wprowadza certyfikaty A1 i A2 dotyczące określonych czynności przy urządzeniach wykorzystujących zarówno F-gazy, jak i węglowodory. Węglowodorem jest właśnie R290. Nie oznacza to jednak, że dotychczasowy polski certyfikat F-gaz kategorii I został automatycznie zastąpiony certyfikatem A1.

Dokument / pojęcie Zakres w odniesieniu do R290
Dotychczasowy certyfikat F-gaz kategorii I Nie jest automatycznie certyfikatem A1; sam w sobie nie potwierdza przygotowania do zagrożeń związanych z propanem.
Nowy certyfikat A1 (UE) Przewidziany dla wskazanych czynności dotyczących F-gazów i węglowodorów, bez limitu napełnienia charakterystycznego dla A2.
Nowy certyfikat A2 (UE) Analogiczny zakres, ale przy napełnieniu poniżej 3 kg albo poniżej 6 kg w odpowiednio oznakowanych układach hermetycznie zamkniętych.


 

Jakie kwalifikacje są potrzebne do różnych prac przy R290?

O wymaganiach decyduje przede wszystkim zakres czynności, a nie sam napis R290 na tabliczce znamionowej urządzenia. Poniższe rozróżnienie pomaga ustalić, jakiego przygotowania wymaga konkretne zlecenie.

Rodzaj pracy Co trzeba zweryfikować
Montaż pompy monoblok bez otwierania obiegu Instrukcję producenta, lokalizację jednostki, odstępy bezpieczeństwa, wentylację oraz kompetencje w zakresie wykonywanych połączeń.
Naprawa, otwarcie lub napełnianie obiegu R290 Przygotowanie do pracy z czynnikiem A3, procedury bezpieczeństwa, wyposażenie do palnych czynników oraz aktualne wymagania certyfikacyjne.
Prace przy instalacji elektrycznej Czy zakres czynności wymaga świadectwa kwalifikacyjnego G1 na odpowiednim stanowisku i z odpowiednim zakresem.

Przy montażu fabrycznie zamkniętego monobloku bez ingerencji w obieg chłodniczy nie wykonuje się takich samych czynności jak podczas odzysku czynnika czy naprawy nieszczelności. Nie zwalnia to jednak z obowiązku przestrzegania instrukcji producenta i zasad bezpieczeństwa dla urządzeń z propanem.

Jeśli praca obejmuje otwarcie instalacji chłodniczej, konieczne są kompetencje związane z bezpiecznym postępowaniem z łatwopalnym czynnikiem: m.in. eliminowanie źródeł zapłonu, odpowiednia wentylacja, wykrywanie wycieków oraz korzystanie ze sprzętu przeznaczonego do pracy z R290.

Świadectwo kwalifikacyjne G1 dotyczy odpowiednich prac elektroenergetycznych, a nie samego propanu. Jego potrzeba i zakres zależą od rzeczywistych czynności przy instalacji. Do egzaminów z zakresu G1 przygotowujemy w ramach szkoleń SEP i kwalifikacji G1.

F-gazy A1 a czynnik R920 - jakie kwalifikacje są potrzebne do pracy z propanem?


 

Jak przygotować się do pracy z propanem?

Przed rozpoczęciem prac trzeba ustalić, czy zlecenie obejmuje sam montaż urządzenia, obsługę układu chłodniczego czy instalację elektryczną. Następnie należy sprawdzić instrukcję konkretnego modelu, wymagane kwalifikacje dla danego zakresu prac oraz aktualny stan przepisów.

  • Poznaj właściwości R290, klasę A3 i miejsca potencjalnego gromadzenia się gazu.
  • Sprawdź wymagania producenta dotyczące stref bezpieczeństwa, wentylacji i odległości od źródeł zapłonu.
  • Używaj detektorów i wyposażenia odpowiednich do czynników łatwopalnych.
  • Nie wykonuj prac gorących ani nie otwieraj obiegu bez właściwego przygotowania i procedur bezpieczeństwa.
  • Oddziel wymagania dotyczące czynnika chłodniczego od kwalifikacji wymaganych do prac elektrycznych.


 

Najczęstsze pytania

Czy R290 jest F-gazem?

Nie. R290 to propan, czyli węglowodór. Nowe przepisy unijne dotyczące certyfikacji personelu uwzględniają jednak również węglowodory.

Czy dotychczasowy certyfikat F-gaz kategorii I jest tym samym co A1?

Nie. Są to dokumenty o różnych podstawach i zakresach. Dotychczasowy certyfikat nie staje się automatycznie certyfikatem A1.

Czy bez certyfikatu A1 nie można montować pompy ciepła na R290?

Należy uwzględnić konkretny zakres montażu i aktualne przepisy krajowe. Według UDT obowiązkowa certyfikacja dla węglowodorów będzie obowiązywać po nowelizacji ustawy.

Czy uprawnienia G1 zastępują przygotowanie do pracy z propanem?

Nie. G1 dotyczy określonych prac elektroenergetycznych i nie potwierdza samo w sobie umiejętności obsługi palnego czynnika chłodniczego.

Czy instalator musi znać zasady pracy z A3, jeśli nie otwiera obiegu?

Tak, w zakresie niezbędnym do bezpiecznego wykonania zlecenia i spełnienia wymagań producenta. Nawet bez otwierania obiegu znaczenie mają m.in. miejsce posadowienia urządzenia i ryzyko związane z ewentualnym wyciekiem.

Co warto zapamiętać?

Propan R290 nie jest F-gazem, ale nowe unijne certyfikaty A1 i A2 obejmują również węglowodory. Dotychczasowych uprawnień F-gaz kategorii I nie należy utożsamiać z A1. W Polsce obowiązkowa certyfikacja R290 zależy od wdrożenia nowych zasad do krajowego systemu. Niezależnie od tego bezpieczny montaż i serwis wymagają kompetencji dostosowanych do rodzaju prac, urządzenia i zagrożeń wynikających z klasy A3.