Czym jest R290 i dlaczego wymaga ostrożności?
R290, czyli propan, to naturalny czynnik chłodniczy stosowany m.in. w pompach ciepła i urządzeniach chłodniczych. Ma bardzo niski współczynnik GWP, dlatego jest alternatywą dla wielu syntetycznych czynników. Nie jest fluorowanym gazem cieplarnianym.
Kluczową cechą propanu jest klasa bezpieczeństwa A3: niska toksyczność według klasyfikacji czynników chłodniczych oraz wysoka łatwopalność. Gaz jest cięższy od powietrza i przy nieszczelności może gromadzić się w obniżeniach terenu lub innych nisko położonych przestrzeniach. Prace serwisowe wymagają więc oceny ryzyka zapłonu, właściwej wentylacji, kontroli szczelności i narzędzi odpowiednich do czynników palnych.
F-gazy A1 a dotychczasowa kategoria I – różnice
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2024/2215 wprowadza certyfikaty A1 i A2 dotyczące określonych czynności przy urządzeniach wykorzystujących zarówno F-gazy, jak i węglowodory. Węglowodorem jest właśnie R290. Nie oznacza to jednak, że dotychczasowy polski certyfikat F-gaz kategorii I został automatycznie zastąpiony certyfikatem A1.
| Dokument / pojęcie |
Zakres w odniesieniu do R290 |
| Dotychczasowy certyfikat F-gaz kategorii I |
Nie jest automatycznie certyfikatem A1; sam w sobie nie potwierdza przygotowania do zagrożeń związanych z propanem. |
| Nowy certyfikat A1 (UE) |
Przewidziany dla wskazanych czynności dotyczących F-gazów i węglowodorów, bez limitu napełnienia charakterystycznego dla A2. |
| Nowy certyfikat A2 (UE) |
Analogiczny zakres, ale przy napełnieniu poniżej 3 kg albo poniżej 6 kg w odpowiednio oznakowanych układach hermetycznie zamkniętych. |
Jakie kwalifikacje są potrzebne do różnych prac przy R290?
O wymaganiach decyduje przede wszystkim zakres czynności, a nie sam napis R290 na tabliczce znamionowej urządzenia. Poniższe rozróżnienie pomaga ustalić, jakiego przygotowania wymaga konkretne zlecenie.
| Rodzaj pracy |
Co trzeba zweryfikować |
| Montaż pompy monoblok bez otwierania obiegu |
Instrukcję producenta, lokalizację jednostki, odstępy bezpieczeństwa, wentylację oraz kompetencje w zakresie wykonywanych połączeń. |
| Naprawa, otwarcie lub napełnianie obiegu R290 |
Przygotowanie do pracy z czynnikiem A3, procedury bezpieczeństwa, wyposażenie do palnych czynników oraz aktualne wymagania certyfikacyjne. |
| Prace przy instalacji elektrycznej |
Czy zakres czynności wymaga świadectwa kwalifikacyjnego G1 na odpowiednim stanowisku i z odpowiednim zakresem. |
Przy montażu fabrycznie zamkniętego monobloku bez ingerencji w obieg chłodniczy nie wykonuje się takich samych czynności jak podczas odzysku czynnika czy naprawy nieszczelności. Nie zwalnia to jednak z obowiązku przestrzegania instrukcji producenta i zasad bezpieczeństwa dla urządzeń z propanem.
Jeśli praca obejmuje otwarcie instalacji chłodniczej, konieczne są kompetencje związane z bezpiecznym postępowaniem z łatwopalnym czynnikiem: m.in. eliminowanie źródeł zapłonu, odpowiednia wentylacja, wykrywanie wycieków oraz korzystanie ze sprzętu przeznaczonego do pracy z R290.
Świadectwo kwalifikacyjne G1 dotyczy odpowiednich prac elektroenergetycznych, a nie samego propanu. Jego potrzeba i zakres zależą od rzeczywistych czynności przy instalacji. Do egzaminów z zakresu G1 przygotowujemy w ramach szkoleń SEP i kwalifikacji G1.

Jak przygotować się do pracy z propanem?
Przed rozpoczęciem prac trzeba ustalić, czy zlecenie obejmuje sam montaż urządzenia, obsługę układu chłodniczego czy instalację elektryczną. Następnie należy sprawdzić instrukcję konkretnego modelu, wymagane kwalifikacje dla danego zakresu prac oraz aktualny stan przepisów.
- Poznaj właściwości R290, klasę A3 i miejsca potencjalnego gromadzenia się gazu.
- Sprawdź wymagania producenta dotyczące stref bezpieczeństwa, wentylacji i odległości od źródeł zapłonu.
- Używaj detektorów i wyposażenia odpowiednich do czynników łatwopalnych.
- Nie wykonuj prac gorących ani nie otwieraj obiegu bez właściwego przygotowania i procedur bezpieczeństwa.
- Oddziel wymagania dotyczące czynnika chłodniczego od kwalifikacji wymaganych do prac elektrycznych.